No día a día do noso concello, moitos pasamos preto das infraestruturas que conectan a nosa terra co resto de Galicia sen pararnos a pensar nas historias, os suores e, ás veces, as traxedias que custou erguelas. Hoxe en Novas de Barro rescatamos do arquivo un sobrecolledor episodio ocorrido a finais do século XIX na parroquia da Portela: o tráxico accidente laboral nas obras do actual Túnel Nº 1 da Portela, coñecido historicamente como o túnel de San Amaro.
Grazas a planos técnicos da época e a crónicas xornalísticas rescatadas do esquecemento, hoxe podemos reconstruír con precisión milimétrica o que a prensa daquel entón cualificou como unha “Horrible Desgracia”.
O escenario: 177 metros de pedra e cantería
Para contextualizar a historia, debemos viaxar aos planos orixinais da obra (denominada tecnicamente Obra Nº I-24). O escenario dos feitos é o túnel situado exactamente no quilómetro 9 / 370 do trazado ferroviario entre Pontevedra e Carril.
Os documentos da compañía ferroviaria descríbennos unha estrutura de 177 metros de lonxitude, revestida minuciosamente con mampostería e pichela (sillarejo). No seu interior, un moderno sistema de cableado e dispositivos de acendido (con condutores de 600 mm²) garantía a iluminación dos operarios que, durante meses, se entregaron á “penosa e perigosísima tarefa” de furar a montaña.
14 de maio de 1899: O día en que a alegría se tornou en loito
Era o día sinalado para poñer fin aos traballos de perforación. O ambiente entre os obreiros galegos era de absoluto entusiasmo; estaban a piques de comunicar ambos os lados da estrutura. Despois de meses de esforzo, a meta estaba a uns poucos golpes de pica.
Seguindo o protocolo técnico da época, o capataz ordenou desaloxar o túnel para proceder á detonación controlada dun barreno (unha carga explosiva para romper a última rocha). Tras escoitarse a detonación dende o exterior, los operarios de fóra chamaron repetidamente cara ao interior para comprobar o estado da bóveda. Ninguén contestou.
Foi nese instante cando se desencadeou o erro fatal. Impacientes, e crendo erroneamente que o perigo pasara e que o silencio se debía ao éxito da operación, un grupo de sete obreiros lanzouse ao interior “como leóns”, armados con picas de ferro. Disputábanse a honra de seren os primeiros en atravesar a última barreira de terra.
Correron polos cento setenta e tantos metros do túnel. Porén, non chegaran ao final cando un segundo barreno atrasado fixo explosión.
O impacto e as tebras
escuridade absoluta. O balance final daquela noite negra na Portela foi desgarrador: dous obreiros falecidos no acto e cinco feridos de extrema gravidade, que pasaron minutos agónicos de asfixia baixo os entullos antes de poderen ser rescatados na confusión do momento.
Un recordo aos obreiros do tren
A liña Pontevedra-Carril terminou inaugurándose pouco tempo despois, permitindo o progreso e a modernidade das comunicacións en Barro e en toda a comarca. Non obstante, detrás do traqueteo de cada tren que hoxe cruza o túnel da Portela, queda o eco daqueles homes que deixaron a súa vida nas entrañas de San Amaro.
Desde Novas de Barro, rendemos esta pequena homenaxe á súa memoria. Historia viva —e ás veces dolorosa— do noso propio chan.
